İslami bilimlere hazırlık dersleri

  • 1 replies
  • 3456 views

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

*

Çevrimdışı Etkinders

  • ***
  • 178
  • +37/-0
İslami bilimlere hazırlık dersleri
« : 25 Mayıs 2008, 02:58:54 »



İSLAMİ BLİMLERE HAZIRLIK DERSLERİ


     İslâmî bilimlerin temel derslerine hazırlayıcı veya yardımcı olan Sarf, Nahiv, Belâgat, Hesap, Hendese gibi derslere
“Muhtasarat” deniyordu. Ancak bunlarda temel eğitim alındıktan sonra diğer derslerin eğitimine başlanabiliyordu.
1-SARF
   Kelime türemeleri ve fiil çekimleri konularını işleyen temel Arapça gramer biliminin adı.
Sarf dersi içinde okutulan kitaplardan en meşhur olanları “Emsile”, “Binâ”, “Maksûd”, “İzzî”, “Merah” ve “Kâfiye”dir.
1.EMSİLE:
 Yazarı bilinmeyen, ama medreselerde yüzlerce yıldır ezberletilen, üzerinde yüzlerce şerh yapılmış temel gramer kitabı.
Fiil ve isimlerin çekimlerini örneklerle açıklamaya çalışan küçük bir risale idi.

2.BİNA:

 Gene yazarı bilinmeyen ve kelimeden kelime türet-meye (“tasrîf”) yarayan 35 kuralı anlatan bir kitaptır.
Kitap medreselerin başlangıç kitaplarındandı ve öğretim metodolojisi açısından oldukça zayıf bir kitap olduğu için,
medrese öğrencileri yıllarca bu kuralları ezberlemeye çalışırdı. Halk arasında söylenegelen
“Benim oğlum Binâ okur, Döner döner gene okur” deyişi de bu kitaba işaret etmektedirLinkleri gorebilmeniz icin izniniz yok! Uye ol veya Giris yap
 3.MAKSUT:

 Gene yazarı bilinmeyen ve Arapça fiil çekim kurallarını anlatan bir ders kitabı idi.
Yüzlerce şerhi arasında İmam Birgivî’nin şerhi meşhurdu.


4.İZZİ:


İzzeddin Abdülvahhab bin İbrahim ez-Zincânî’nin ( -1257) sarf, nahiv ve lügat konularını işleyen meşhur eseri.
Birçok şerhi yapılmıştır. “İzzî Şerhi Sadettin Hâşiyesi”, Dede Cengî Efendi (-1567) tarafından hazırlanmış ve
medrese talebeleri arasında çok tutulan bir eser idi..


5. MERAH:


 Ahmet b.Ali b.Mesut’un sarf ve nahiv konuların-dan bahseden eseri. Buna Kemalpaşazâde’nin yaptığı şerh “Felâh” adını taşıyordu.
Bursalı Ahmet Efendi’nin Merah Şerhi talebeler arasında meşhur idi.

 Yahya Necmü’l-Eimme’nin “Takrîb“, İbni-i Hâcib’in “Şâfiye” (Seyyid Abdullah Çarperdî şerhi) adlı kitapları da
sarf alanında bazı yerlerde okutulan kitaplardandı.

6-NAHİV

Arapça dilbilgisinin ikinci kademesi olan “cümle yapısı ve kuruluşu” ile ilgili konuların anlatıldığı bir derstir.

Nahiv dersinde en yaygın olarak okutulan kitaplar;

1. Birgivî Muhammed Efendi’nin “Avâmil”, “İzhar” adlı kitapları,

2. İbni Hâcib’in “Kâfiye” adlı kitabı,

3. İbni Hişâm’ın “Mugni’l-Lebib” ve “Kavaidü’l-İ’rab” adlı eserleri,

4. İbni Mu’tî’nin “ed-Dürretü’l-Elfiyye” adlı eseri,

5. “Molla Câmi” diye bilinen “Kâfiye” şerhi,

 
ve bunların dışında “İsam”, “Abdülgafur”, “İmtihani’l-Ezkiya”, Cürcânî’nin “Avâmil”i, Zemahşerî’nin
“Mufassal”ı, “Şerh-i Keşfü’l-Esrar”, “Dibâce” ve “Şerh-i Misbah” (“Dâvü’l-Misbah”ın şerhi) gibi kitaplardır.
Nahiv kurallarının kolayca ezberlenmesi için, bu alandaki bazı kitaplar manzum hale getirilmiş veya manzum eserler yazılmıştır.

 7- AVAMİL

    Aslen Balıkesirli olan, ama Birgi’de kendisi için yaptırılan büyük medresede uzun yıllar ders verdiği için
“Birgivî” diye bilinen Muhammed Efendi’nin ( -1573) hazırladığı bir eserdir. “Avâmil”, âmiller demektir.
Âmil, Arapça gramerde kelimelerin sonuna tesir eden edat gibi kelimeler,
ismin halleri denen “cerr” harfleri; “için”, “gibi”, “-den beri”, “eğer”, “niçin” gibi kelimelerin kullanışları,
temenni, ümit, mutlaklık, istisna, nedensellik v.s. gibi durumları bildiren harflerin kullanışları üzerinde durur.
25 sayfalık bu küçücük kitapçık genelde Arapça cümlelerde çok önemli olan kelime sonlarındaki değişmeler (i’rab) üzerinde durur.
Baştan sona kural ve örneklerle dolu olan bu kitabın, öğrenciler tarafından daha iyi anlaşılması için birçok şerhleri yapılmıştır.

8-İZHAR

  Asıl adı “”İzhâru’l-Esrâr fi’n-Nahv” (Nahivdeki Sırla-rın Açıklanması) olan bu kitap da Birgivî Muhammet Efendi’nindir.
Genelde Avâmil kitabındaki konuların daha derinlemesine işlendiği bu kitap da
kelime sonlarındaki değişiklikleri âmil, ma’mûl ve amel (i’rab) düzeni ile inceler.

Arapça gramer kurallarını anlatmak için yazılmış bu eserler de Arapça yazıldığı için, çeşitli isimlerle şerhedilmiş,
“Mevhum-u İzhâr” adıyla Osmanlılar zamanında Türkçeye çevrilmiştir.
Özellikle “Adalı” diye bilinen şerh, öğrenciler arasında yaygın olarak kullanı-lıyordu.
Kitapların Arapça orijinalleri ve Türkçeleri günümüzde de yayınlanmıştır.

9-KAFİYE

 Sarf ve nahiv ilimlerinde üstad olan ve “İbni Hâcib” unvanıyla tanınan Osman b. Ömer ( -1174) tarafından yazılmıştı
(aynı yazarın “Fer’i” ve “Müdevvene” adlı nahiv kitapları da vardır).
Nahiv alanında ileri düzeyde okutulan, sadece örneklerle öğretmeyi amaçla-mayıp konuların felsefesine de giren bir kitap idi.
Muhammed Bahşî (veya Halebî) (1628-1687) tarafından “eş-Şâfiye fî Nazmi’l-Kâfiye” adıyla nazım haline getirilmişti.
Aslında Kâfiye şerhi olan ve asıl adı “el-Fevâidü’z-Ziyâiyye fî Şerhi’l-Kâfiye” olduğu halde
Molla Câmî (1414-1492) tarafından hazırlandığı için “Molla Câmî” adıyla bilinen nahiv kitabını da
Kurt Muhammed Efendi (-1587) Türkçeye çevirmiştir.
Vassaf Abdullah Efendi de “İrşâd-ı Ezkiyâ” adıyla man-zum olarak tercüme ve şerh etmiştir.
“Şerhu Kâfiye” adıyla Alâaddin Ali Fenarî’nin (-1497) de bir eseri vardır.


10-BELAGAT


Bilim olarak düzgün ve yerinde konuşma sanatının kurallarını inceler.
Kendi içinde Meânî, Beyân ve Bediî olarak üçe ayrılır. Esas amacı Kur’ân’ın ifade mucizesini ortaya koymak,
İslâm dininin anlatımında konuşmacıları iyi yetiştirmek olan bu bilim, sık sık Arap edebiyatı ile de karışmıştır.

Belâgatın

“me’ânî” kısmında haber ve dilek kipleri, emir, yasaklama, soru, temenni, ünlem şeklindeki ifadeler,
cümle içinde kelimelerin yeri, cümleleri birbirine bağlama veya uzun cümleleri ayırma, sözü uzatma ve kısaltma gibi konular;


   a-)BEYAN

   Kısmında teşbih (benzetme), kelimeleri mecazî anlamda kullanma teknikleri, kinaye gibi konular;

  b-)BEDİİ

   Kısmında da kelimelerle ve anlamlarla ilgili süsleme sanatları, güzel söz söyleme sanatları anlatılmaktadır.

   Belâgat alanında en yaygın olarak okutulan kitaplar “Muhtasar Meani”, “Mutavvel”, “İzâh”, “Miftah”,
Telhis”, “İsâm” ve Seyyid Şerif’in “Miftah Şerhi”dir.

Belâgat bilimlerinde okunan kitapların temelini Siraceddin Sekkâkî’nin ( -1228) “Miftâhu’l-Ulûm” adlı eser teşkil eder.
Bu eserin birinci bölümü sarf, ikinci bölümü nahiv ve son bölümü de meânî ve beyân bilimlerine ayrılmıştı.
Bu esere Hatib el-Kazvinî ( -1338) tarafından yazılan “Telhisü’l-Miftâh fî’l-Me’ânî ve’l-Beyân” adlı şerh
(veya İbni Hâcib’in aynı esere yazdığı muhtasar) bazen “Telhîs” bazen “Miftâh” olarak söylenegelmiştir.
Bu eser, gerek şerh gerekse hâşiye olarak daha sonraki belâgat kitaplarının esasını teşkil etmiştir
(gene belâgat kitapları arasında yer alan “İzâh” da Kaz-vinî’nindir).
Sadettin Teftazanî’nin hem “Miftahu’l-Ulûm” şerhi hem de “Telhîs” şerhi vardır.
Bu şerh » “Mutavvel” adını taşıyordu. Daha sonra bu şerhi kısaltarak » “Muhtasar” adını vermiştir.

Medreselerde “Şerh-i Miftâh” olarak okutulan şerhler Seyyid Şerif’in,
Sadettin Teftazânî’nin veya Şeyhülislâm İbni Kemâl’inkidir.

Fâtih zamanında 30-35 akçe yevmiyeli medreselere, bu kademede okutulan kitabın adına izafeten “Miftah medreseleri” deniliyordu.


11-TELHİS

  “Telhîs fi’l-Belaga”. Sa’dettin Teftazanî’nin Arap Edebiyatı konusundaki eseri.
Kadı Celaleddin Kazvinî’nin de gene meani ve beyan üzerine “Telhîs”i vardır.

12-MANTIK

Mantık alanında medreselerde okutulan ders kitapları şun-lardı: “İsagoci”, “Kavli Ahmet”,
“Fenarî”, “Kara Davut”, İsfehanî’nin “Şerh-i Tevâli”si, “Seyyid İmad”, “Tehzib”, Mirzacan Hâşiyeleri,
“Kutbuddin”, “Şemsiye”. Hüsam”, Şerhi’l-Usâm

13-İSAGUCİ

 Porphyrios'un "Eisagoge" adlı eserinin İslâm dünyasında tanınmış şekli. Mîr İsagûcî Esîrüddin el-Ebherî’nin ( -1266)
mantık üzerine yazdığı “er-Risâletü’l-Esiriyye fi’l-Mantık” adlı ve mantığın tüm konularını kapsayan,
medreselerde okutulan 8-10 sayfalık kitabı. Birçok şerh ve hâşiyeleri vardır.
Molla Fenarî’nin “Şerh-i İsagoci”si “Fenarî” diye şöhret bulmuştur.

14-FENARİ


  “Molla Fenarî” diye bilinen Mevlâna Şemsettin Fenarî’nin (1315-1431) İsagûcî üzerine bir günde yazdığı şerhtir.
Genellikle kıyas konusunu işler. Bunun birçok şerhi ve hâşiyesi yapıldığı gibi,
Osmanlı medreselerinde uzun süre ders kitabı olarak da okutulmuştur.

15-ŞERHU'Ş-ŞEMSİYYE

  Nasrettin Tûsî devrinde yaşayan ve “Kâtibî” diye bilinen Necmeddin Ömer Kazvinî’nin ( -1293)
mantığa dair yazdığı ve Hoca Şemsettin Muhammed için yazıldığından dolayı onun adı verilen, çok sistematik
“Şemsiyye” adlı kitabın Mevlana Kutbüddin Şirâzî ( -1364) tarafından yapılan şerhi
(bu kitap aynı zamanda “Kutbuddin” veya “Şerh-i Kutub” diye de biliniyordu).
Bu konuda Seyyid Şerif Cürcânî ve Teftazânî şerhleri de meşhurdu.
Mantığın “tasavvurat” ve “tasdikat” konularına ait olan esere Bursalı Ahmet Sıtkı Efendi’nin (-1894) Şerhi basılmıştır.


*

Çevrimdışı ...katre...

  • ....€vindar....
  • ****
  • 828
  • +30/-0
  • Cinsiyet: Bayan
  • !!!..GOD IS THE LIGHT..!!!
Ynt: İslami bilimlere hazırlık dersleri
« Yanıtla #1 : 21 Eylül 2008, 08:25:28 »
 tşkk

 

Bunlarda İlginizi Çekebilir

  Konu / Başlatan replies Son İleti
0 replies
2047 views
Son İleti 22 Kasım 2010, 06:17:32
Gönderen: gece_mavisi
0 replies
1844 views
Son İleti 17 Aralık 2010, 14:52:03
Gönderen: busegül
1 replies
19841 views
Son İleti 30 Aralık 2017, 15:04:03
Gönderen: D®agon
0 replies
1721 views
Son İleti 17 Şubat 2012, 21:17:47
Gönderen: busegül
0 replies
1335 views
Son İleti 12 Haziran 2013, 21:43:12
Gönderen: Bilgecan
1 replies
1817 views
Son İleti 06 Eylül 2014, 12:07:40
Gönderen: D®agon
2 replies
1491 views
Son İleti 12 Mart 2015, 18:44:40
Gönderen: Cafer
0 replies
296 views
Son İleti 20 Şubat 2017, 07:57:22
Gönderen: kardelen
0 replies
112 views
Son İleti 08 Mayıs 2018, 20:37:03
Gönderen: Uyanan Gençlik
0 replies
798 views
Son İleti 01 Ekim 2018, 15:57:11
Gönderen: Ders Hocası